Sơn gỗ bị rỗ thường xuất hiện khi không khí, hơi dung môi hoặc hơi ẩm bị giữ trong màng sơn rồi thoát ra trong quá trình khô, hoặc khi bề mặt bị nhiễm dầu, silicone, bụi và tạp chất làm màng sơn co rút tạo lỗ nhỏ. Để xử lý đúng, không nên chỉ chà nhám rồi sơn đè; cần kiểm tra lần lượt vật liệu nền, độ ẩm gỗ, vệ sinh bề mặt, độ nhớt, lượng sơn mỗi lớp, áp lực khí, khoảng cách súng, thời gian flash-off và điều kiện sấy.
Trong sản xuất đồ gỗ, lỗi rỗ có thể xuất hiện ở sơn lót, lớp sealer hoặc lớp phủ hoàn thiện. Hình dạng lỗi đôi khi giống nhau nhưng nguyên nhân lại khác nhau. Vì vậy, khi sơn gỗ bị rỗ, bước quan trọng nhất là xác định lỗi phát sinh ở lớp nào và tại thời điểm nào của quy trình.
Sơn gỗ bị rỗ là gì?
Sơn gỗ bị rỗ là hiện tượng trên bề mặt màng sơn xuất hiện các lỗ nhỏ, điểm lõm hoặc hốc li ti sau khi phun và trong quá trình khô. Trong thực tế xưởng, lỗi này thường được gọi là rỗ kim, pinhole, lỗ khí hoặc cratering tùy hình dạng và cơ chế hình thành.
Cần phân biệt rỗ kim với mắt cá. Rỗ kim thường liên quan đến khí hoặc dung môi thoát ra xuyên qua màng sơn; trong khi mắt cá thường tạo vùng lõm tròn do màng sơn bị đẩy ra khỏi khu vực có chất nhiễm bẩn như dầu hoặc silicone. Tài liệu troubleshooting của Sherwin-Williams cũng tách riêng hai nhóm lỗi này và khuyến nghị kiểm tra độ sạch bề mặt, độ dày màng, flash time và khả năng nhiễm silicone.
Tham khảo Liquid Coatings Troubleshooting Guide của Sherwin-Williams.
7 nguyên nhân phổ biến khiến sơn gỗ bị rỗ
1. Không khí bị giữ trong nền gỗ hoặc lớp sơn
Gỗ tự nhiên, veneer, MDF đã xử lý bề mặt hoặc lớp bả có thể còn các lỗ mao quản và vùng hút sơn không đồng đều. Khi phủ lớp sơn mới, không khí trong nền có thể thoát lên và xuyên qua màng đang đóng rắn. Nếu lớp sơn phía trên khô quá nhanh, khí không thoát kịp sẽ để lại các lỗ nhỏ.
2. Màng sơn mỗi lớp quá dày
Khi lượng sơn phun một lượt quá lớn, bề mặt có thể se nhanh trong khi phần bên dưới vẫn còn dung môi hoặc nước chưa thoát hết. Khi hơi tiếp tục thoát ra, bề mặt đã tạo màng bị phá vỡ và hình thành pinhole. Đây là một nguyên nhân cần kiểm tra ngay khi sơn gỗ bị rỗ tập trung ở vùng phun chồng mí hoặc vị trí người vận hành đi súng chậm.
3. Thời gian flash-off giữa các lớp chưa đủ
Nếu lớp trước chưa giải phóng đủ nước hoặc dung môi mà đã phủ lớp tiếp theo, lượng hơi bị giữ lại trong hệ sơn tăng lên. Lỗi có thể không xuất hiện ngay khi phun mà chỉ rõ hơn sau vài phút, sau sấy hoặc khi màng bắt đầu đóng rắn.
4. Độ nhớt hoặc tỷ lệ pha chưa phù hợp
Độ nhớt quá cao có thể làm màng khó tự san và giữ khí; pha loãng không đúng hướng dẫn cũng có thể làm thay đổi tốc độ bay hơi. Với hệ sơn gốc nước, việc điều chỉnh độ nhớt cần dựa trên hướng dẫn kỹ thuật của từng sản phẩm, thiết bị phun, nhiệt độ và điều kiện sản xuất thực tế, không nên tự tăng nước chỉ để làm sơn dễ phun.
5. Bề mặt nhiễm dầu, silicone, sáp hoặc bụi
Dầu bôi trơn thiết bị, silicone, chất đánh bóng, dầu từ khí nén, khăn lau không phù hợp hoặc bụi mịn có thể làm thay đổi sức căng bề mặt. Khi đó màng sơn có thể co rút quanh điểm nhiễm bẩn tạo hốc, mắt cá hoặc vùng giống rỗ. Nếu sơn gỗ bị rỗ xuất hiện ngẫu nhiên nhưng lặp lại ở nhiều mẫu khác nhau, cần kiểm tra nguồn khí nén và khu vực vệ sinh chi tiết.
6. Cài đặt súng phun và khí nén chưa ổn định
Áp lực khí, lưu lượng sơn, béc phun, khoảng cách súng và tốc độ đi súng ảnh hưởng trực tiếp đến độ ướt của màng. Atomization không phù hợp có thể tạo bọt khí, màng khô hoặc độ dày không đồng đều. Ngoài ra, nước hoặc dầu trong đường khí nén cũng là nguồn gây lỗi cần loại trừ.
7. Điều kiện nhiệt độ, độ ẩm hoặc sấy không phù hợp
Nhiệt độ bề mặt, nhiệt độ phòng, độ ẩm không khí và tốc độ gió ảnh hưởng đến tốc độ khô. Sấy quá nhanh ngay sau khi phun có thể làm bề mặt đóng màng trước khi hơi bên dưới thoát hoàn toàn. Với sản xuất hàng loạt, nên ghi lại điều kiện môi trường tại thời điểm phát sinh lỗi để đối chiếu giữa ca lỗi và ca đạt.
Khi sơn gỗ bị rỗ cần kiểm tra theo thứ tự nào?
Để tránh thay đổi nhiều biến cùng lúc, Becker Chem khuyến nghị xưởng hoặc nhà máy kiểm tra theo trình tự dưới đây. Mỗi bước chỉ nên thay đổi một nhóm thông số rồi đánh giá lại trên mẫu thử.
- Xác định lớp phát sinh lỗi: bả, sealer, primer, màu hay topcoat.
- Kiểm tra vật liệu nền: loại gỗ, veneer/MDF, độ ẩm, vùng hút mạnh và tình trạng chà nhám.
- Kiểm tra vệ sinh bề mặt: bụi, dầu, sáp, silicone, chất đánh bóng hoặc dấu tay.
- Kiểm tra sơn trước khi phun: khuấy, lọc, độ nhớt, tỷ lệ pha và thời gian sử dụng sau pha nếu có.
- Kiểm tra thiết bị: béc, áp lực khí, bộ tách nước/dầu, lưu lượng và khoảng cách súng.
- Kiểm tra độ dày và flash-off: tránh phun quá dày; bảo đảm lớp trước đạt trạng thái phù hợp trước lớp sau.
- Kiểm tra môi trường và sấy: nhiệt độ, độ ẩm, gió và profile sấy.
Nếu cần một quy trình chẩn đoán tổng quát cho các lỗi khác ngoài sơn gỗ bị rỗ, có thể xem thêm hub sự cố sơn gỗ thường gặp và trung tâm tư vấn sơn gỗ Becker Chem.
Dữ liệu nào nên ghi lại để chẩn đoán lỗi rỗ chính xác?
Chẩn đoán tại nhà máy sẽ nhanh hơn nếu mỗi lần phát sinh sơn gỗ bị rỗ đều có dữ liệu đi kèm. Tối thiểu nên ghi lại:
- Mã sản phẩm và batch sơn đang sử dụng.
- Loại vật liệu: gỗ tự nhiên, veneer, MDF hoặc vật liệu ghép.
- Độ ẩm gỗ và cách xử lý bề mặt trước sơn.
- Độ nhớt tại thời điểm phun và tỷ lệ pha.
- Loại súng, kích thước béc, áp lực khí và khoảng cách phun.
- Số lớp, lượng sơn mỗi lớp và thời gian flash-off.
- Nhiệt độ, độ ẩm, thời gian và nhiệt độ sấy.
- Ảnh cận cảnh lỗi dưới ánh sáng xiên và ảnh tổng thể chi tiết.
Có nên chà nhám và sơn đè khi bề mặt bị rỗ?
Có thể chà nhám và sơn lại nếu lỗi chỉ nằm ở lớp bề mặt, lớp nền phía dưới ổn định và nguyên nhân đã được loại bỏ. Tuy nhiên, nếu chưa biết vì sao sơn gỗ bị rỗ, việc sơn đè có thể làm lỗi lặp lại hoặc nặng hơn vì hệ màng tiếp tục tăng độ dày.
Trước khi sửa hàng loạt, nên làm mẫu nhỏ: chà đến mức phù hợp, vệ sinh sạch, điều chỉnh một thông số nghi ngờ và phun lại trên cùng loại vật liệu. Chỉ khi mẫu đạt ổn định mới triển khai cho lô sản xuất.
Khi nào cần thử mẫu lại?
Nên thử mẫu lại khi lỗi xuất hiện lặp lại sau hai lần điều chỉnh, khi thay đổi loại nền, khi chuyển batch vật liệu, khi thay thiết bị phun, khi thay đổi hệ sơn hoặc khi điều kiện sấy khác đáng kể so với mẫu ban đầu. Với sơn gỗ bị rỗ không xác định được nguyên nhân, thử mẫu có kiểm soát là cách tốt hơn so với thay đồng thời nhiều thông số trên dây chuyền.
Một thử nghiệm hữu ích là chia mẫu thành các nhóm chỉ khác nhau một biến, ví dụ độ dày màng, flash time hoặc điều kiện sấy. Cách này giúp xác định mối liên hệ giữa thông số và lỗi rõ hơn.
Cách giảm nguy cơ sơn gỗ bị rỗ trong sản xuất
Không có một thông số duy nhất phù hợp cho mọi hệ sơn và mọi loại gỗ. Tuy nhiên, các biện pháp phòng ngừa dưới đây giúp giảm nguy cơ sơn gỗ bị rỗ:
- Ổn định độ ẩm và tình trạng bề mặt vật liệu trước khi sơn.
- Vệ sinh chi tiết, khu vực phun và đường khí nén theo lịch.
- Tuân thủ độ nhớt và tỷ lệ pha theo tài liệu kỹ thuật sản phẩm.
- Kiểm soát lượng sơn từng lớp thay vì cố đạt độ phủ bằng một lượt quá dày.
- Duy trì flash-off phù hợp giữa các lớp.
- Không đưa chi tiết vào vùng sấy quá nóng ngay khi màng còn quá ướt.
- Lưu mẫu đạt và thông số chuẩn để so sánh khi có sự cố.
Khi nào nên yêu cầu Becker Chem hỗ trợ kỹ thuật?
Nếu sơn gỗ bị rỗ kéo dài, xuất hiện theo lô hoặc ảnh hưởng tiến độ sản xuất, nên gửi cho Becker Chem thông tin về vật liệu nền, hệ sơn, quy trình phun, điều kiện sấy và ảnh lỗi. Đội ngũ kỹ thuật có thể hỗ trợ khoanh vùng công đoạn cần kiểm tra và đề xuất phương án thử mẫu phù hợp với dây chuyền thực tế.
Câu hỏi thường gặp về sơn gỗ bị rỗ
Không. Sơn gỗ bị rỗ có thể liên quan đến vật liệu nền, nhiễm bẩn bề mặt, độ dày màng, độ nhớt, thiết bị phun, khí nén, flash-off hoặc điều kiện sấy. Cần kiểm tra toàn bộ quy trình trước khi kết luận nguyên nhân đến từ vật liệu sơn.
Không hoàn toàn. Rỗ kim thường là các lỗ nhỏ do khí hoặc hơi thoát xuyên màng; mắt cá thường là vùng lõm do màng sơn bị đẩy khỏi điểm nhiễm dầu, silicone hoặc chất làm giảm sức căng bề mặt.
Nếu nguyên nhân là độ dày màng quá lớn hoặc dung môi/nước thoát không kịp, giảm lượng sơn mỗi lớp có thể cải thiện. Nhưng nếu nguyên nhân là nhiễm bẩn, khí nén có dầu/nước hoặc nền gỗ thoát khí mạnh thì chỉ giảm độ dày chưa chắc giải quyết được.
Có thể cần tăng nếu lớp trước chưa thoát đủ nước hoặc dung môi. Tuy nhiên thời gian phù hợp phải được xác nhận theo hệ sơn, độ dày lớp, nhiệt độ, độ ẩm và hướng dẫn kỹ thuật của sản phẩm.
Nên làm mẫu khi lỗi lặp lại, nguyên nhân chưa rõ, có nhiều biến số cùng thay đổi hoặc khi việc điều chỉnh dây chuyền có nguy cơ ảnh hưởng cả lô hàng. Mẫu thử nên thay từng biến một để xác định nguyên nhân.
Kết luận
Sơn gỗ bị rỗ không nên được xử lý theo một công thức cố định. Muốn sửa đúng, cần xác định lớp phát sinh lỗi, phân biệt rỗ kim với mắt cá, sau đó kiểm tra nền gỗ, vệ sinh, sơn, thiết bị, độ dày màng, flash-off và điều kiện sấy theo thứ tự. Khi dữ liệu được ghi lại đầy đủ và thử mẫu có kiểm soát, xưởng có thể giảm thời gian dò lỗi và hạn chế việc sửa hàng loạt.
Xem thêm: Kiến thức sơn gỗ Becker Chem.
